WhatsApp
Zatürre (Pnömoni) Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi
İçindekiler
- Zatürre Nedir?
- Zatürre Neden Olur?
- Kimlerde Daha Fazla Görülür?
- Zatürre Belirtileri Nelerdir?
- Yaşlılarda Zatürre Belirtileri Farklı Olabilir mi?
- Zatürre ile Karışabilen Hastalıklar Nelerdir?
- Zatürre Tanısı Nasıl Konur?
- Zatürre Nasıl Tedavi Edilir?
- Her Zatürrede Antibiyotik Kullanılır mı?
- Ne Zaman Hastaneye Yatış Gerekir?
- Zatürreden Nasıl Korunulur?
- Zatürre Aşısı Var mı?
- Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
- Sıkça Sorulan Sorular
Zatürre (Pnömoni) Nedir?
Pnömoni, halk arasında bilinen adıyla zatürre, akciğer dokusunun enfeksiyonudur. Akciğerlerde oksijen alışverişinin gerçekleştiği alveoller enfeksiyon sırasında sıvı ve inflamatuar materyalle dolabilir; bu durum öksürük, ateş, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi belirtilere neden olabilir.
Zatürre hafif seyredip evde tedavi edilebileceği gibi özellikle ileri yaştaki kişilerde, küçük çocuklarda, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ve kronik hastalığı bulunanlarda ağır seyredebilir.
Zatürre Neden Olur?
Pnömoniye çok sayıda farklı mikroorganizma neden olabilir.
Bakteriyel Pnömoni
Toplum kökenli bakteriyel pnömoninin önemli nedenlerinden biri Streptococcus pneumoniae (pnömokok) bakterisidir.
Mycoplasma pneumoniae, Haemophilus influenzae ve Legionella gibi başka bakteriler de pnömoniye neden olabilir.
Viral Pnömoni
İnfluenza, SARS-CoV-2, RSV, insan metapnömovirüsü, parainfluenza ve çeşitli diğer solunum yolu virüsleri pnömoniye yol açabilir.
Bazı viral enfeksiyonların üzerine ikincil bakteriyel pnömoni de eklenebilir.
Mantar Pnömonileri
Mantar enfeksiyonlarına bağlı pnömoniler daha az sıktır ve özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde veya belirli çevresel maruziyetlerde görülebilir.
Aspirasyon Pnömonisi
Yiyecek, sıvı, tükürük veya mide içeriğinin solunum yollarına kaçması bazı kişilerde aspirasyon pnömonisine neden olabilir. Yutma güçlüğü, bilinç bozukluğu ve bazı nörolojik hastalıklar aspirasyon riskini artırabilir.
Zatürre Kimlerde Daha Fazla Görülür?
Pnömoni her yaşta görülebilir. Ancak bazı kişiler hem pnömoniye yakalanma hem de hastalığın ağır seyretmesi açısından daha yüksek risk taşır.
Risk özellikle:
- İleri yaştaki kişilerde
- Bebek ve küçük çocuklarda
- Kronik akciğer hastalığı bulunanlarda
- Kalp hastalığı bulunanlarda
- Diyabeti olanlarda
- Kronik böbrek veya karaciğer hastalığı bulunanlarda
- Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde
- Sigara kullananlarda
- Yutma güçlüğü veya aspirasyon riski bulunanlarda
artabilir.
Pnömoninin sonbahar ve kış aylarında daha sık görülmesinde, bazı solunum yolu enfeksiyonlarının bu dönemlerde daha fazla dolaşması rol oynar. Soğuk hava tek başına zatürre nedeni değildir.
Zatürre Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler hastanın yaşına, pnömoniye neden olan mikroorganizmaya, hastalığın şiddetine ve eşlik eden hastalıklara göre değişebilir.
Yaygın belirtiler arasında:
- Öksürük
- Balgam
- Ateş veya titreme
- Nefes darlığı
- Hızlı solunum
- Derin nefes alma veya öksürmeyle artan göğüs ağrısı
- Yorgunluk ve halsizlik
- İştahsızlık
- Bulantı, kusma veya bazı hastalarda ishal
bulunabilir.
Yaşlılarda Zatürre Belirtileri Farklı Olabilir mi?
Evet. İleri yaştaki kişilerde klasik ateş, titreme ve belirgin balgamlı öksürük her zaman bulunmayabilir.
Bazı yaşlı hastalarda:
- Yeni gelişen bilinç bulanıklığı
- Uykuya eğilim
- Ani fonksiyon kaybı
- İştahsızlık
- Belirgin halsizlik
- Düşme
gibi daha atipik bulgular görülebilir.
Zatürre ile Karışabilen Hastalıklar Nelerdir?
Zatürre belirtileri başka solunum yolu ve kalp hastalıklarıyla örtüşebilir.
Benzer yakınmalara neden olabilecek durumlar arasında:
- Grip
- COVID-19
- Akut bronşit
- KOAH veya astım alevlenmesi
- Akciğer embolisi
- Kalp yetmezliği
- Tüberküloz
bulunabilir.
Grip veya bronşiti zatürreden yalnızca ateşin yüksekliği, öksürüğün balgamlı olması veya belirtilerin ne kadar ağır olduğuna bakarak güvenilir biçimde ayırmak mümkün değildir. Klinik muayene ve gerektiğinde görüntüleme önemlidir.
Zatürre Tanısı Nasıl Konur?
Tanı hastanın belirtileri, tıbbi öyküsü, fizik muayenesi ve gerekli durumlarda görüntüleme ve laboratuvar testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur.
Hekim değerlendirmesinde:
- Solunum sayısı
- Oksijen satürasyonu
- Kalp hızı ve kan basıncı
- Ateş
- Akciğer sesleri
- Genel klinik durum
değerlendirilebilir.
Akciğer Grafisi
Toplum kökenli pnömoni düşünülen yetişkinlerde akciğer grafisi, akciğerde yeni infiltrasyon veya konsolidasyon olup olmadığının değerlendirilmesinde sık kullanılan görüntüleme yöntemidir.
Bilgisayarlı Tomografi
BT her pnömoni hastasında rutin olarak gerekli değildir. Akciğer grafisinin tanısal olmadığı ancak klinik şüphenin devam ettiği veya komplikasyon düşünülen seçilmiş durumlarda kullanılabilir.
Kan ve Mikrobiyolojik Testler
Tam kan sayımı, inflamasyon belirteçleri ve diğer kan testleri hastanın durumuna göre istenebilir.
Balgam kültürü, kan kültürü, viral PCR testleri veya idrar antijen testleri her hastada rutin değildir; hastalığın şiddeti, epidemiyolojik durum ve tedavi kararını değiştirme olasılığına göre planlanabilir.
Zatürre Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi pnömoninin olası nedenine, hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve hastalığın şiddetine göre belirlenir.
Bakteriyel Pnömoni
Bakteriyel toplum kökenli pnömonide uygun antibiyotik tedavisi kullanılır.
Hangi antibiyotiğin seçileceği:
- Hastanın yaşı ve eşlik eden hastalıkları
- Hastalığın şiddeti
- Son dönemde antibiyotik kullanımı
- Dirençli mikroorganizma riskleri
- Alerjiler
- Yerel direnç özellikleri
gibi faktörlere göre belirlenir.
Toplum kökenli pnömonide antibiyotik süresi her hastada otomatik olarak 7–10 gün değildir. Klinik stabilite sağlanmış uygun yetişkin hastalarda tedavi süresi çoğu zaman en az 5 gün olacak şekilde bireyselleştirilebilir. Komplikasyonlar veya bazı mikroorganizmalar daha uzun tedavi gerektirebilir.
Viral Pnömoni
Viral pnömonide antibiyotikler virüsü tedavi etmez.
İnfluenza veya COVID-19 gibi bazı viral enfeksiyonlarda, hastanın risk durumu ve hastalığın başlangıç zamanı dikkate alınarak etkene özgü antiviral tedavi değerlendirilebilir.
Bakteriyel eş enfeksiyon düşünülüyorsa antibiyotik tedavisi ayrıca gerekebilir.
Destek Tedavisi
Hastanın durumuna göre:
- Yeterli sıvı alımı
- Dinlenme
- Uygun ateş ve ağrı kontrolü
- Oksijen düşüklüğü varsa oksijen desteği
- Gerekirse intravenöz sıvı ve diğer destek tedavileri
uygulanabilir.
Her Zatürrede Antibiyotik Kullanılır mı?
Hayır. Antibiyotikler bakterilere karşı etkilidir ve viral pnömoniyi doğrudan tedavi etmez.
Bununla birlikte hastalığın başlangıcında bakteriyel ve viral pnömoniyi kesin olarak ayırmak her zaman mümkün değildir. Antibiyotik gerekip gerekmediğine hastanın klinik durumu ve hekim değerlendirmesiyle karar verilmelidir.
Zatürrede Ne Zaman Hastaneye Yatış Gerekir?
Her zatürre hastasının hastaneye yatırılması gerekmez.
Hastaneye yatış kararı:
- Oksijen düzeyi
- Solunum sıkıntısının derecesi
- Kan basıncı
- Bilinç durumu
- Yaş
- Eşlik eden hastalıklar
- Laboratuvar ve görüntüleme bulguları
- Evde güvenli tedavi ve takip imkânı
gibi faktörler birlikte değerlendirilerek verilir.
Hekimler gerektiğinde CURB-65 veya Pneumonia Severity Index (PSI) gibi klinik risk değerlendirme araçlarından yararlanabilir.
Zatürreden Nasıl Korunulur?
Tüm pnömoniler tamamen önlenemese de risk azaltılabilir.
Koruyucu önlemler arasında:
- Yaş ve risk durumuna uygun aşıların yaptırılması
- Sigaranın bırakılması
- El hijyenine dikkat edilmesi
- Solunum yolu enfeksiyonu bulunan kişilerle yakın temasta gerekli önlemlerin alınması
- Kronik hastalıkların düzenli takip edilmesi
- Yutma güçlüğü bulunan kişilerde aspirasyon riskinin değerlendirilmesi
yer alır.
Zatürre Aşısı Var mı?
Tek bir “bütün zatürreleri önleyen aşı” yoktur. Pnömoniye yol açabilen bazı mikroorganizmalara karşı aşılar mevcuttur.
Pnömokok Aşısı
Pnömokok aşıları, Streptococcus pneumoniae bakterisinin neden olduğu pnömoni ve diğer ciddi pnömokok hastalıklarına karşı korunmaya yardımcı olur.
Kimlerin hangi pnömokok aşısını ve hangi takvimle olması gerektiği yaşa, kronik hastalıklara, bağışıklık durumuna ve daha önce yapılan aşılara göre değişir.
Diğer Aşılar
İnfluenza ve COVID-19 gibi viral enfeksiyonlar doğrudan pnömoniye yol açabilir veya bakteriyel pnömoni riskini artırabilir. Yaş ve risk durumuna göre influenza, COVID-19 ve uygun kişilerde diğer solunum yolu aşıları değerlendirilmelidir.
Zatürrede Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Aşağıdaki durumlarda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:
- Belirgin veya hızla artan nefes darlığı
- Dudaklarda veya yüzde morarma
- Yeni gelişen bilinç bulanıklığı veya belirgin uyku hali
- Göğüste şiddetli veya devam eden ağrı
- Bayılma veya ciddi tansiyon düşüklüğü belirtileri
- Sıvı alamama veya devam eden kusma
- Genel durumun hızlı kötüleşmesi
Özellikle ileri yaş, ciddi kronik hastalık veya bağışıklık sistemi baskılanması varsa belirtiler daha erken değerlendirilmelidir.
Zatürre Belirtilerinizi Değerlendirin
Öksürük, ateş, balgam, göğüs ağrısı veya nefes darlığınız varsa klinik değerlendirme, oksijen ölçümü ve gerekli görüntüleme testleri planlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
- Academic Hospital. Zatürre (Pnömoni) Nedir? Belirti ve Tedavisi
- Centers for Disease Control and Prevention. About Pneumonia
- Centers for Disease Control and Prevention. Risk Factors for Pneumonia
- Metlay JP, et al. ATS/IDSA. Diagnosis and Treatment of Adults with Community-Acquired Pneumonia
- Centers for Disease Control and Prevention. Pneumonia Prevention and Control
- Centers for Disease Control and Prevention. Recommended Pneumococcal Vaccines for Adults
- World Health Organization. Pneumonia
