Çocuk, Ergen ve Erişkinlerde Aşılar: HPV, Grip, Rotavirüs, Meningokok, Tdap, Pnömokok ve Zona

Oluşturulma: 30.10.2024 · Son Güncelleme: 11.08.2026 · Kategori: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları · Academic Hospital Web ve Yayın Kurulu Tarafından Hazırlanmıştır.

Aşılama yalnızca çocukluk dönemine ait değildir. Bebeklikten ileri yaşlara kadar kişinin yaşı, önceki aşıları, gebelik durumu, kronik hastalıkları, bağışıklık sistemi, mesleği ve seyahat planları gibi faktörlere göre farklı aşılar gerekebilir.

Türkiye'de çocukluk dönemi rutin aşılama programı T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Ulusal Çocukluk Dönemi Aşı Takvimi 2025 yılında güncellenmiş ve çocuklara 13 farklı hastalığa karşı rutin aşılama uygulanmaya devam edilmiştir.

HPV, rotavirüs ve meningokok aşıları gibi bazı aşılar ise Türkiye'deki rutin çocukluk takviminde yer alan aşılardan farklı olarak kişinin yaşı ve risk durumuna göre ayrıca değerlendirilebilir.

Aşı takvimleri ülkeler arasında farklılık gösterebilir ve zaman içinde güncellenebilir. İnternette görülen bir ABD, Avrupa veya Dünya Sağlık Örgütü programındaki yaş ve doz bilgileri Türkiye'deki ulusal programla birebir aynı olmayabilir. Bu nedenle kişisel aşı planı güncel ulusal takvim, ürün bilgisi ve kişinin sağlık durumu birlikte değerlendirilerek oluşturulmalıdır.

Türkiye'de Aşı Takvimi Nasıl Uygulanır?

T.C. Sağlık Bakanlığı'nın 2025 yılında güncellenen Ulusal Çocukluk Dönemi Aşı Takvimi kapsamında çocukluk çağında:

  • Difteri
  • Boğmaca
  • Tetanoz
  • Çocuk felci
  • Hepatit B
  • Hepatit A
  • Haemophilus influenzae tip b
  • Tüberküloz
  • Kızamık
  • Kabakulak
  • Kızamıkçık
  • Suçiçeği
  • Pnömokok

gibi hastalıklara karşı rutin aşılama yapılmaktadır.

14 Nisan 2025 itibarıyla çocukluk programındaki 5'li karma aşının yerine hepatit B bileşenini de içeren 6'lı karma aşı kullanılmaya başlanmıştır.

Ulusal program dışında değerlendirilebilen aşıların gerekli olup olmadığı ise çocuk veya erişkinin yaşı, sağlık durumu, önceki aşıları ve bireysel riskleri dikkate alınarak belirlenmelidir.

HPV (İnsan Papilloma Virüsü) Aşısı

HPV aşısı, belirli insan papilloma virüsü tiplerinin neden olduğu enfeksiyonların ve bunlarla ilişkili bazı kanserlerin önlenmesine yardımcı olur.

HPV enfeksiyonu:

  • Rahim ağzı kanseri
  • Anal kanser
  • Penis kanseri
  • Vulva ve vajina kanserlerinin bir bölümü
  • HPV ile ilişkili bazı baş-boyun kanserleri

ile ilişkilidir.

HPV Aşısı Kaç Yaşında Yapılır?

HPV aşısından en yüksek yarar, kişinin HPV ile karşılaşmasından önce, yani genellikle ergenlik öncesi dönemde aşılanmasıyla elde edilir.

Uluslararası programlarda farklı doz şemaları bulunabilir. Örneğin CDC:

  • Rutin HPV aşılamasını 11–12 yaşta önerir.
  • Aşılamanın 9 yaşından itibaren başlatılabileceğini belirtir.
  • Daha önce yeterli şekilde aşılanmamış kişiler için 26 yaşına kadar tamamlayıcı aşılamayı önerir.
  • 27–45 yaş grubunda ise aşı kararının kişi ve sağlık profesyoneli arasında bireysel değerlendirmeyle verilmesini önerir.

Aşı serisine 15 yaşından önce başlayan bağışıklık sistemi normal kişilerde birçok uluslararası programda iki doz yeterli kabul edilirken, daha ileri yaşta başlayanlarda veya bağışıklığı baskılanmış kişilerde doz şeması farklı olabilir.

HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Yeni HPV enfeksiyonlarına karşı koruma sağlamayı amaçlar. Aşılanmış kadınların da yaşlarına uygun rahim ağzı kanseri taramalarını sürdürmeleri gerekir.

HPV aşısının serviks kanserinin ortadan kaldırılmasına yönelik küresel stratejide önemli bir yeri olmakla birlikte, tek başına aşılama değil; yüksek aşılama oranı, düzenli tarama ve kanser öncüsü lezyonların uygun tedavisi birlikte gereklidir.

Grip Aşısı

Grip, influenza virüslerinin neden olduğu ve bazı kişilerde zatürre, hastaneye yatış ve ciddi komplikasyonlara yol açabilen solunum yolu enfeksiyonudur.

İnfluenza virüsleri zaman içinde değiştiği için grip aşısının içeriği de düzenli olarak güncellenir.

CDC'nin güncel yaklaşımında, tıbbi bir engeli bulunmayan 6 aylık ve daha büyük herkes için her influenza sezonunda grip aşısı önerilmektedir.

Aşı özellikle:

  • Küçük çocuklarda
  • İleri yaştaki kişilerde
  • Gebelerde
  • Kalp veya akciğer hastalığı olanlarda
  • Diyabet gibi kronik hastalığı bulunanlarda
  • Bağışıklığı baskılanmış kişilerde

ciddi grip komplikasyonlarını azaltma açısından önemlidir.

6 ay–8 yaş arasındaki bazı çocuklarda önceki grip aşısı öyküsüne bağlı olarak aynı sezonda iki doz gerekebilir.

Bir aşının devlet tarafından ücretsiz karşılanma kriterleri ile tıbbi olarak önerilme kriterleri aynı şey değildir. Grip aşısının geri ödeme veya ücretsiz uygulama koşulları dönemsel mevzuata göre değişebilir.

Rotavirüs Aşısı

Rotavirüs özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda ağır ishal, kusma ve sıvı kaybına neden olabilen bulaşıcı bir virüstür.

Rotavirüs aşısı diğer birçok çocukluk aşısından farklı olarak ağızdan uygulanır.

Kullanılan ürüne göre aşı serisi iki veya üç dozdan oluşabilir.

CDC programında:

  • İlk dozun 15 haftalık olmadan önce başlanması gerekir.
  • Tüm dozların 8 aylık olmadan tamamlanması gerekir.

Bu yaş sınırları nedeniyle rotavirüs aşısının diğer birçok aşı gibi ileri yaşta “yakalama aşısı” şeklinde başlanması mümkün değildir.

Rotavirüs aşısında bebeğin yaşı önemlidir. Aşı serisinin başlangıç ve bitiş yaşları sınırlı olduğundan “daha sonra yaptırırız” yaklaşımı uygun olmayabilir. Bebeğinize uygun program için çocuk doktorunuzla erken dönemde görüşün.

Meningokok Aşıları: MenACWY ve MenB

Neisseria meningitidis, menenjit ve meningokoksemi/sepsis gibi hızlı ilerleyebilen ciddi enfeksiyonlara neden olabilir.

Meningokokların farklı serogrupları bulunduğu için tek bir meningokok aşısı bütün serogrupları kapsamaz.

MenACWY Aşısı

MenACWY aşıları A, C, W ve Y serogruplarına karşı koruma sağlar.

Yaşa göre rutin meningokok uygulamaları ülkeler arasında farklıdır. Örneğin ABD programında sağlıklı ergenlere MenACWY:

  • 11–12 yaşında bir doz
  • 16 yaşında rapel doz

şeklinde önerilmektedir.

Bunun dışında dalak fonksiyonu olmayan kişiler, kompleman sistemi bozuklukları bulunanlar, bazı bağışıklık sistemini etkileyen ilaçları kullananlar, salgın riski taşıyanlar veya belirli ülkelere seyahat edenlerde farklı programlar gerekebilir.

MenB Aşısı

MenB aşıları meningokok B serogrubuna karşı geliştirilmiştir.

Uluslararası önerilerde MenB aşısı özellikle meningokok B hastalığı açısından yüksek risk taşıyan kişiler için önemlidir. ABD programında risk artışı olmayan 16–23 yaş arasındaki gençlerde de sağlık profesyoneliyle birlikte karar verilerek uygulanabilir; tercih edilen dönem 16–18 yaştır.

MenB ve MenACWY aşılarının doz sayısı ve zamanlaması kullanılan ürüne ve risk grubuna göre değişebilir.

“Meningokok aşısı kaç aylıkken yapılır?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. MenACWY ve MenB farklı aşılardır; ruhsatlı başlangıç yaşları, doz sayıları ve aralıkları ürüne ve kişinin risk durumuna göre değişebilir.

Tdap Aşısı Nedir?

Tdap; tetanoz, azaltılmış difteri ve asellüler boğmaca bileşenlerini içeren bir karma aşıdır.

Tdap özellikle boğmacaya karşı bağışıklığın güçlendirilmesi açısından önemlidir.

Uluslararası programlarda Tdap:

  • Ergenlik döneminde rapel doz olarak
  • Daha önce Tdap olmamış erişkinlerde
  • Her gebelikte bebeği erken dönemde boğmacadan korumaya yardımcı olmak amacıyla

kullanılabilir.

CDC, gebelerde Tdap aşısını her gebeliğin 27–36. haftaları arasında, tercihen bu dönemin erken kısmında önermektedir.

Daha önce ergenlik veya erişkinlik döneminde Tdap almamış erişkinlerde bir Tdap dozu uygulanabilir; daha sonraki tetanoz-difteri rapellerinde Td veya Tdap kullanılabilir.

Tdap'ın mevcut ulusal Td dozunun yerine otomatik olarak tercih edilmesi gerektiği söylenemez. Hangi tetanoz-difteri-boğmaca aşısının kullanılacağı güncel ulusal program, kişinin daha önce aldığı dozlar, gebelik ve diğer klinik özellikler dikkate alınarak belirlenmelidir.

Pnömokok Aşısı

Streptococcus pneumoniae bakterisi:

gibi ciddi enfeksiyonlara neden olabilir.

Pnömokok konjuge aşıları Türkiye'nin rutin çocukluk dönemi aşılama programında yer almaktadır.

Erişkinlikte pnömokok aşısı gereksinimi ise:

  • Yaş
  • Daha önce kullanılan pnömokok aşısı
  • Kalp veya akciğer hastalığı
  • Diyabet
  • Sigara kullanımı
  • Bağışıklık sistemi hastalıkları
  • Dalak fonksiyonu
  • Böbrek ve diğer kronik hastalıklar

gibi faktörlere göre değişebilir.

Örneğin CDC'nin güncel erişkin programında daha önce uygun pnömokok konjuge aşısı yapılmamış veya aşı öyküsü bilinmeyen 50 yaş ve üzerindeki tüm erişkinler için pnömokok konjuge aşı seçenekleri önerilmektedir. 19–49 yaş arasında ise belirli risk durumları bulunan kişiler için aşılama önerileri vardır.

Türkiye'deki erişkin uygulaması ve kullanılacak ürün kişinin mevcut aşı geçmişi ve güncel ulusal öneriler dikkate alınarak belirlenmelidir.

Zona Aşısı

Zona (herpes zoster), daha önce suçiçeği geçiren kişilerde vücutta latent kalan varisella-zoster virüsünün yeniden aktif hale gelmesiyle gelişir.

Zona:

  • Ağrılı döküntülere
  • Uzun süre devam edebilen postherpetik nevraljiye
  • Bazı kişilerde göz veya sinir sistemi komplikasyonlarına

neden olabilir.

Rekombinant zona aşısı için CDC:

  • 50 yaş ve üzerindeki erişkinlere 2 doz
  • Hastalık veya tedavi nedeniyle bağışıklığı baskılanmış ya da baskılanması beklenen 19 yaş ve üzerindeki erişkinlere 2 doz

önermektedir.

Standart koşullarda ikinci doz genellikle ilk dozdan 2–6 ay sonra uygulanır. Bağışıklığı baskılanmış bazı kişilerde seri daha kısa aralıkla tamamlanabilir.

Daha önce zona geçirmek aşı gereksinimini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Zona tekrarlayabildiği için uygun yaş ve risk grubundaki kişiler aşılama açısından değerlendirilebilir.

Aşı Öncesinde Kimler Doktora Danışmalı?

Aşılar genel olarak güvenli ve etkili koruyucu sağlık uygulamalarıdır. Bununla birlikte kişisel aşı planı oluşturulurken bazı durumların özellikle değerlendirilmesi gerekir.

Sağlık profesyoneline mutlaka bilgi verilmesi gereken durumlar arasında:

  • Daha önce bir aşıya veya aşı bileşenine karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirilmesi
  • Gebelik veya gebelik planı
  • Bağışıklık sistemini baskılayan hastalık veya tedavi
  • Organ veya kök hücre nakli
  • Kemoterapi veya bazı biyolojik tedavilerin kullanılması
  • Dalak alınması veya dalak fonksiyon bozukluğu
  • Önceki aşı kayıtlarının eksik olması
  • Uluslararası seyahat planı

yer alır.

Özellikle canlı aşıların kullanımı gebelikte ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ayrıca değerlendirilmelidir.

Aşı Takviminizi Yaşınıza ve Risklerinize Göre Kontrol Edin

Çocuğunuzun veya sizin mevcut aşı kayıtlarınız değerlendirilerek eksik aşılar, yaşa uygun ek aşılar ve özel risk durumlarında gerekli bağışıklamalar planlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

HPV aşısı kaç yaşında yapılır?
HPV aşısından en yüksek yarar HPV ile karşılaşmadan önce aşılanmayla elde edilir. Uluslararası programlarda rutin aşılama genellikle ergenlik öncesi dönemde yapılır. CDC aşılamanın 9 yaşında başlayabileceğini, rutin olarak 11–12 yaşta yapılmasını ve eksik aşıların 26 yaşına kadar tamamlanmasını önerir. 27–45 yaş arasında karar bireysel değerlendirmeyle verilebilir.
Grip aşısı her yıl yapılmalı mı?
Grip aşısı influenza virüslerinin değişmesi ve bağışıklığın zaman içinde azalabilmesi nedeniyle sezonluk olarak uygulanır. CDC, tıbbi bir engeli olmayan 6 aylık ve daha büyük kişiler için her influenza sezonunda grip aşısı önermektedir.
Rotavirüs aşısı en geç ne zaman yapılır?
Rotavirüs aşısında yaş sınırı önemlidir. CDC programında ilk doz 15 haftalık olmadan önce başlanmalı ve kullanılan ürüne göre iki veya üç dozdan oluşan seri 8 aylık olmadan tamamlanmalıdır.
MenACWY ve MenB aynı meningokok aşısı mıdır?
Hayır. MenACWY aşıları A, C, W ve Y meningokok serogruplarına karşı koruma sağlarken MenB aşıları B serogrubuna yöneliktir. Hangi aşının, kaç doz ve hangi yaşta uygulanacağı kişinin yaşına, risk durumuna ve kullanılan ürüne göre değişebilir.
Gebelikte Tdap aşısı yapılır mı?
Evet. CDC, bebeğin yaşamının ilk aylarında boğmacaya karşı korunmasına yardımcı olmak amacıyla her gebelikte Tdap aşısını 27–36. gebelik haftaları arasında, tercihen bu dönemin erken kısmında önermektedir.
Pnömokok aşısı yalnızca çocuklara mı yapılır?
Hayır. Pnömokok aşıları çocukluk döneminde rutin olarak kullanılabildiği gibi erişkinlerde de yaşa, kronik hastalıklara, bağışıklık durumuna ve önceki pnömokok aşılarına göre önerilebilir. Erişkin aşı şeması kullanılan ürüne ve güncel programa göre belirlenmelidir.
Zona aşısı kimlere önerilir?
CDC, rekombinant zona aşısını 50 yaş ve üzerindeki erişkinlere iki doz olarak önermektedir. Ayrıca hastalık veya tedavi nedeniyle bağışıklığı baskılanmış ya da baskılanması beklenen 19 yaş ve üzerindeki erişkinlerde de iki doz önerilmektedir.
Academic Hospital notu: Aşı önerileri yaş, önceki aşılar, gebelik, kronik hastalıklar ve bağışıklık durumu gibi birçok faktöre göre değişebilir. İnternetteki bir doz programını doğrudan uygulamak yerine mevcut aşı kartınızla birlikte değerlendirme yapılması daha güvenlidir. Randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

  1. Academic Hospital. Türkiye'de Çocuk ve Ergenlere Yönelik Aşılama Programı ve Özel Aşılar
  2. T.C. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı. Ulusal Çocukluk Dönemi Aşı Takvimi
  3. World Health Organization. Human Papillomavirus Vaccines
  4. Centers for Disease Control and Prevention. HPV Vaccine Recommendations
  5. Centers for Disease Control and Prevention. Who Needs a Flu Vaccine
  6. Centers for Disease Control and Prevention. Rotavirus Vaccine Recommendations
  7. Centers for Disease Control and Prevention. Meningococcal Vaccination
  8. Centers for Disease Control and Prevention. Pertussis and Tdap Vaccination Recommendations
  9. Centers for Disease Control and Prevention. Pneumococcal Vaccine Recommendations
  10. Centers for Disease Control and Prevention. Shingles Vaccine Recommendations