Çocuklarda Kabızlık Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Çocuklarda Kabızlık (Konstipasyon) Nedir?

Kabızlık, yalnızca çocuğun seyrek dışkılaması anlamına gelmez. Sert veya kuru dışkı, ağrılı ve zor dışkılama, dışkıyı tutma davranışı, büyük çaplı dışkı veya bağırsakta dışkı birikimi gibi bulgularla seyreden bir durumdur.

Çocukluk çağında oldukça sık görülür. Çoğu çocukta altta yatan yapısal veya ciddi bir hastalık bulunmaz ve tablo fonksiyonel kabızlık olarak değerlendirilir.

Özellikle ağrılı bir dışkılama sonrasında çocuk tuvalete gitmekten kaçınabilir. Dışkı bağırsakta daha uzun süre kaldıkça içerisindeki su daha fazla emilir, dışkı daha sert hale gelir ve sonraki dışkılama daha da ağrılı olabilir.

Çocuklarda Kabızlık Neden Olur?

Çocukluk çağındaki kabızlığın büyük bölümü fonksiyoneldir. Yani bağırsakta kabızlığı açıklayan belirgin yapısal veya biyokimyasal bir hastalık gösterilemez.

Sık karşılaşılan faktörler arasında:

• Ağrılı dışkılama sonrasında dışkıyı tutma
• Tuvalet eğitimine geçiş dönemi
• Okula veya kreşe başlama
• Yabancı veya rahatsız olunan tuvaletleri kullanmak istememe
• Beslenmedeki değişiklikler
• Yaşa uygun miktarda lif tüketilmemesi
• Yetersiz sıvı alımı veya dehidratasyon
• Günlük rutindeki değişiklikler

bulunabilir.

Bununla birlikte kabızlık daha nadiren:

• Hirschsprung hastalığı
• Hipotiroidi
• Çölyak hastalığı
• Bazı nörolojik veya metabolik hastalıklar
• Anorektal anatomik bozukluklar
• Bazı ilaçların kullanımı

ile ilişkili olabilir.

Bu nedenle her çocukta geniş kapsamlı test yapılması gerekmez; ancak öykü veya muayenede altta yatan hastalığı düşündüren bulgular varsa ileri inceleme yapılabilir.

Dışkı Tutma Döngüsü Nasıl Oluşur?

Fonksiyonel kabızlığın en önemli mekanizmalarından biri dışkı tutmadır.

Süreç çoğunlukla şöyle gelişir:

1. Çocuk sert ve ağrılı bir dışkılama yaşar.
2. Ağrıdan kaçınmak için dışkılama isteğini bastırır.
3. Dışkı kalın bağırsakta daha uzun süre kalır.
4. Dışkıdan daha fazla su emilir ve dışkı sertleşir.
5. Bir sonraki dışkılama daha zor ve ağrılı hale gelir.
6. Çocuk dışkıyı daha fazla tutmaya başlar.

Çocuk dışkı tutarken parmak ucunda durma, bacaklarını çaprazlama, kalçasını sıkma, ileri geri sallanma veya saklanma gibi davranışlar gösterebilir. Bunlar bazen aile tarafından “ıkınmaya çalışıyor” şeklinde yorumlanabilir; aslında çocuk dışkılamayı geciktirmeye çalışıyor olabilir.

Çocuklarda Kabızlık Belirtileri Nelerdir?

Kabızlık belirtileri çocuğun yaşına göre farklılık gösterebilir.

Sık görülen bulgular:

• Seyrek dışkılama
• Sert, kuru veya parçalı dışkı
• Ağrılı veya zor dışkılama
• Dışkılama isteğini erteleme
• Büyük çaplı dışkılama
• Karın ağrısı veya şişkinlik
• Tuvalete gitmekten kaçınma
• İç çamaşırında dışkı lekelenmesi veya dışkı kaçırma
• Dışkılama sırasında anal bölgede ağrı

olabilir.

Kabızlık Dışkı Kaçırmaya Neden Olabilir mi?

Evet. Uzun süreli kabızlıkta rektumda büyük miktarda sert dışkı birikebilir. Daha yumuşak dışkı bu kitlenin çevresinden geçerek çocuğun istemsiz şekilde iç çamaşırına kaçırmasına neden olabilir.

Bu durum çocuğun isteyerek yaptığı bir davranış değildir ve cezalandırılmamalıdır.

Çocuk Kaç Günde Bir Dışkılamalıdır?

Çocuklarda normal dışkılama sıklığı yaşa ve kişiye göre değişir. Özellikle bebeklik döneminde normal aralık oldukça geniştir.

Bu nedenle “her çocuk mutlaka her gün dışkılamalıdır” veya “iki günde bir dışkılama her çocuk için normaldir” şeklinde kesin bir kural yoktur.

Dışkılama sayısından daha önemli olan:

• Dışkının sert olup olmadığı
• Dışkılamanın ağrılı olup olmadığı
• Çocuğun dışkıyı tutup tutmadığı
• Bağırsakta dışkı birikiminin bulunup bulunmadığı

gibi klinik özelliklerdir.

Çocuklarda Kabızlık Tanısı Nasıl Konur?

Çocuklarda kabızlık çoğunlukla ayrıntılı öykü ve fizik muayeneyle değerlendirilir.

Hekim:

• Dışkılama sıklığını
• Dışkının şeklini ve kıvamını
• Ağrılı dışkılama olup olmadığını
• Dışkı tutma davranışlarını
• Dışkı kaçırmayı
• Beslenme ve sıvı tüketimini
• Tuvalet eğitimini
• Kullanılan ilaçları
• Büyüme ve gelişmeyi

değerlendirebilir.

Tipik fonksiyonel kabızlıkta rutin olarak kan testi veya görüntüleme yapılması her zaman gerekli değildir. Testler özellikle altta yatan başka bir hastalıktan şüphe edildiğinde planlanır.

Hangi Belirtiler Altta Yatan Bir Hastalığı Düşündürür?

Çocukluk çağındaki kabızlığın çoğu fonksiyonel olmakla birlikte bazı belirtiler daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Özellikle:

• Term bebeğin doğumdan sonraki ilk 48 saatte mekonyum çıkarmamış olması
• Kabızlığın doğumdan veya yaşamın ilk haftalarından itibaren bulunması
• Belirgin karın şişliği
• Safralı kusma
• Büyüme veya kilo alımında yetersizlik
• Nörolojik anormallikler
• Anüs veya sakral bölgede yapısal anormallik
• Uygun tedaviye rağmen devam eden dirençli kabızlık

altta yatan organik bir neden açısından değerlendirme gerektirebilir.

Çocuklarda Kabızlık Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin amacı yalnızca çocuğun bir kez dışkılamasını sağlamak değil; ağrısız ve düzenli dışkılamayı yeniden oluşturmak ve dışkı tutma döngüsünü kırmaktır.

Tedavi birkaç bileşenden oluşabilir:

1. Birikmiş Dışkının Temizlenmesi

Bağırsakta belirgin dışkı birikimi varsa önce bu birikimin giderilmesi gerekebilir. Buna disimpaksiyon adı verilir.

Hangi yöntemin ve ilacın kullanılacağı çocuğun yaşı, klinik durumu ve dışkı birikiminin derecesine göre hekim tarafından belirlenir.

2. İdame Tedavisi

Dışkı yeniden birikmeden yumuşak ve ağrısız dışkılamanın devam etmesi hedeflenir.

Kılavuzlarda çocukluk çağı fonksiyonel kabızlığında polietilen glikol (PEG) içeren osmotik laksatifler sık kullanılan ilk seçenekler arasındadır. Uygun ürün ve doz çocuğa göre hekim tarafından belirlenmelidir.

3. Tuvalet Alışkanlığının Düzenlenmesi

Tuvalet eğitimi almış çocuklarda özellikle yemeklerden sonra düzenli tuvalete oturma alışkanlığı oluşturulabilir.

Amaç çocuğu zorlamak değil, bağırsakların yemek sonrası doğal hareketliliğinden yararlanmaktır.

4. Beslenme ve Sıvı Düzenlemesi

Yaşa uygun miktarda lif içeren dengeli beslenme ve yeterli sıvı tüketimi desteklenir.

Çocuklarda Laksatifler Ne Kadar Süre Kullanılır?

Laksatif tedavisinin süresi her çocukta aynı değildir.

Bazı çocuklarda birkaç ay tedavi yeterli olabilirken kronik fonksiyonel kabızlıkta tedavinin daha uzun sürmesi gerekebilir.

Tedavinin amacı:

• Dışkının düzenli ve yumuşak olması
• Dışkılama ağrısının ortadan kalkması
• Dışkı tutma davranışının kaybolması
• Varsa dışkı kaçırmanın düzelmesi
• Düzenli tuvalet alışkanlığının oluşması

şeklindedir.

İlaçlar çocukta düzenli dışkılama sağlanır sağlanmaz aniden bırakılmamalıdır. Tedavinin azaltılması ve sonlandırılması çocuğun klinik durumuna göre hekim tarafından planlanmalıdır.

Kabızlıkta Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Çocuğun yaşına uygun miktarda lif tüketmesi önemlidir.

Lif kaynakları arasında:

• Sebzeler
• Meyveler
• Tam tahıllar
• Mercimek, nohut ve fasulye gibi kuru baklagiller
• Yaşa uygun olduğunda kuruyemişler

bulunur.

Lif miktarı birden değil, kademeli artırılmalıdır. Lif tüketimi artırılırken çocuğun yeterli sıvı alması da önemlidir.

Sıvı ihtiyacı çocuğun yaşına, vücut büyüklüğüne, fiziksel aktivitesine, sağlık durumuna ve hava sıcaklığına göre değişir. Her çocuk için tek bir sabit su miktarı belirlemek doğru değildir.

Kabızlıkta Tuvalet Alışkanlığı Nasıl Düzenlenir?

Tuvalet eğitimi tamamlanmış çocuklarda yemeklerden sonra yaklaşık 5–10 dakika tuvalette oturmak yararlı olabilir.

Çocuğun ayaklarının boşta kalmaması önemlidir. Gerekirse ayakların desteklenmesi, çömelmeye benzer daha uygun dışkılama pozisyonu oluşturabilir.

Çocuk:

• Zorlanmamalı
• Cezalandırılmamalı
• Dışkı kaçırdığı için utandırılmamalı

ve düzenli tuvalet alışkanlığı olumlu şekilde desteklenmelidir.

Çocuklarda Kabızlık İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kabızlık kısa sürede düzelmiyorsa veya tekrarlıyorsa çocuk sağlığı değerlendirmesi uygun olabilir.

Özellikle:

• Kabızlığın iki haftadan uzun sürmesi
• Belirgin dışkılama ağrısı
• Tekrarlayan dışkı kaçırma
• Dışkıda kan görülmesi
• Sürekli veya şiddetli karın ağrısı
• İştahsızlık veya kilo alımında sorun
• Evde uygulanan önlemlere rağmen düzelmeme

durumlarında değerlendirme yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Çocuklarda Kabızlık: Nedenler, Belirtiler ve Tedavi Yöntemleri
2. National Institute for Health and Care Excellence. Constipation in Children and Young People: Diagnosis and Management
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & Causes of Constipation in Children
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diagnosis of Constipation in Children
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for Constipation in Children
6. ESPGHAN / NASPGHAN. Evaluation and Treatment of Functional Constipation in Infants and Children