Hamilelik sürecinden önce hamile kalmayı düşünen anne adayları doktor kontrollerine gitmeli mi? Bunun Perinatoloji için önemi nedir?

Hamilelik süreci, hem anne hem de bebeğin sağlığı için oldukça önemli bir süreçtir. Bu süreç planlanmaya başlanıldığı andan itibaren gebelik öncesi kontrollerin yapılması önceden gelen ya da gebelik sürecinde gelişebilecek fetomaternal yani fetüs-anne kaynaklı bir hastalığın tanısı, tedavisi açısından oldukça önemlidir. Pek çok hamilelik sorunsuz bir şekilde geçer ve sorunsuz doğumlar gerçekleşir. Ancak bazı durumlarda hamilelik süreci daha başlamadan kendisiyle birlikte bazı risk faktörlerini taşır. Ya da hamilelik süresince anne ve/veya bebek kaynaklı bazı riskler oluşabilir. İşte bu yüksek risk faktörlerinin varlığı durumunda anne adaylarının yardımına Perinatoloji Bilimi koşuyor.

Perinatoloji Nedir?

Perinatoloji, belirli risk faktörleri taşıyan ve gebelik planlaması yapan anne adayları ile perinatal dönem yani gebelik dönemi sürecinde ve doğumdan sonraki ilk dört haftalık süreçte de anne ve fetusun (anne karnındaki bebeğin) sağlığı ile ilgilenen gebelik ve doğum bilimidir.

Perinatoloji bölümünün amacı nedir?

Perinatoloji bölümünün amacı, gebelik dönemindeki riskli durumları çeşitli testler ve ultrasonografi incelemeleriyle belirleyerek, risk taşıyan hastalara uygun tedaviyi planlamaktır. Bu bölümde detaylı ultrason muayenesiyle anne karnındaki bebeğin durumu, dış gebelik olasılığı ve bebeğin içinde bulunduğu amniyon suyunun miktarı değerlendirilerek hamilelik, doğum ve sonraki sürecin sağlıklı geçmesine yönelik çalışmalar yürütülür. Perinatoloji anne ve bebek sağlığıyla ilgilenir. Özetle , hamilelik sırasındaki risklere karşı gerekli önlemleri alarak doğumun sağlıklı şekilde gerçekleşmesini amaçlar.

Ülkemizde Perinatoloji biliminin tarihsel gelişimi

Perinatoloji, ‘Yüksek Riskli Gebelikler’ veya ‘Maternal Fetal Tıp’ olarak da adlandırılmaktadır. Ülkemizde Perinatolojinin geçmişi 1980’li yıllara dayanmaktadır. Köklü Üniversitelerin hepsinde 1990’lı yıllardan beri Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim dalına bağlı olarak Perinatoloji (Yüksek Riskli Gebelikler – Maternal Fetal Tıp) bölümü bulunmaktadır. Perinatoloji veya Yüksek Riskli Gebelikler T.C. Sağlık Bakanlığı’nın yayınladığı bir genelge ile 18 Temmuz 2009 tarihi itibariyle bir üst ihtisas yani bir yandal haline gelmiştir.

Perinatoloji Kadın Hastalıkları ve Doğum alanına mı giriyor?

Perinatoloji, Kadın Hastalıkları ve Doğum anabilim dalının Jinekoloji ile birlikte bir yan dalıdır.

Perinatologlar Kadın Doğum Uzmanı mıdır?

Perinatolog, aslında Kadın Doğum Uzmanı’nın belli bir alanda uzmanlaşmış halidir. Perinatoloji uzmanı, diğer adıyla Perinatolog, Kadın Hastalıkları ve Doğum doktorudur. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları arasında yapılan yandal uzmanlığı sınavını kazananlar üç yıl yandal uzmanlığı eğitimi sonucunda başarılı olurlarsa Perinatoloji Uzmanı (Perinatolog) olma hakkını kazanırlar. Üç yıl süren bu üst uzmanlık eğitiminde riskli gebeliklerin tanı, takip ve tedavileri konusunda bilgi ve birikimlerini artırırlar. Perinatoloji uzmanlarına ‘Maternal Fetal Tıp Uzmanı’ ya da ‘Riskli Gebelik Uzmanı’ da denilmektedir.

Perinatoloji de gebelikte risk değerlendirmesi yapmak hangi açılardan önemlidir?

Hamile kadınların ve bebeklerin sağlığının düzeltilmesi, fetal anomalilerin erken teşhisi, kromozomal anomalilerin taranması, kürtaj, düşük ve ölü doğumların engellenmesi, erken doğumun önceden anlaşılması ve erken doğumun önlenmesi, çoklu gebeliklerde ortaya çıkabilecek olası problemlerin teşhisi, gebeliklerin takibini yönetmek açısından çok önemlidir.

Yüksek riskli gebelikte risk faktörleri nasıl karşımıza çıkar?

Yüksek riskli gebelikte risk faktörleri bazen anne adayının mevcut riskleri olarak karşımıza çıkar. Ya da anne adayının önceki gebelikten getirdiği riskler olabilir. Bazen de gebelikler
yüksek riskli olarak başlamaz şimdiki gebelikten gelen, fetusa ait ya da doğuma ait riskler oluşabilir.

Bu risklere bazı örnekler verebilir miyiz?

Öncelikle anne adayının yaşı (18 yaş altı ya da 35 yaş üstü gebelikler), önceki gebeliklerdeki öyküsü (Düşük, erken doğum, şeker, tansiyon, anormal bebek, gebelik zehirlenmesi, preeklampsi geçiren anne vb), anne adayının kendisine ait tıbbi özgeçmişi; hastalık, kalp, şeker(diyabet), tansiyon, epilepsi (sara), böbrek, karaciğer, bağırsak, infeksiyon, hipotiroidi-hipertiroidi gibi endokrin hastalıklar vb), ameliyat, alerji; anne adayının mevcut sağlık durumu, aşırı kilolu veya zayıf olma durumu, aile öyküsü (akraba evliliği olan çiftler, ailedeki genetik hastalıklar vb), fetusun (anne karnındaki bebeğin durumu), kromozom ya da gen hastalıkları riski, gelişme geriliği, organ anomalileri, kan uyuşmazlıkları, ikiz – çoğul gebelikler, amnios sıvısı anomalileri, plasenta yerleşim anomalileri, iri bebek, kalp gelişim anomalileri, Down Sendrom riski, fetal damar-kan dolaşım problemleri, akciğer sıvı toplanmaları, kemik gelişim problemleri, annenin enfeksiyonlarının bebeğe yansıması, yüz ve beyin gelişim sorunları, duruş anomalileri,
böbrek gelişim ve idrar yolu sorunları, fetusta kist oluşumları, fetal tümörler vb.

Anne adaylarının uyması gereken belirli bir Perinatoloji takvimi var mı?

Tabi ki. Gebeliğin ilk 6-11. Haftaları arasında erken gebelik ultrasonu, 10-12. haftalarında çoğul gebeliklerin değerlendirilmesi, embriyo redüksiyon, 11-14. haftalarda ense kalınlığı tarama testi, koryon villüs örneklemesi, gebeliğin 1. Trimesterinde üç ve dört boyutlu ultrason, gebeliğin 16-18. Haftalarında amniyosentez ( bebek sıvısından örnekleme) , 18-23. Haftalarda ikinci ve ileri düzey ultrason, erken doğum taraması, 18-20. Haftası ve sonrası kordosentez ( Fetal kan örneklemesi), gebeliğin 2. Trimesteri üç ve dört boyutlu ultrason, gebeliğin 28- 32. Haftalarında fetal gelişim anormalliklerinin belirlenmesi olarak
sıralayabiliriz.

Perinatoloji de gebelikte risk değerlendirmesi yapmak;
• Hamile kadınların ve bebeklerin sağlığının düzeltilmesi,
• Fetal anomalilerin erken teşhisi,
• Kromozomal anomalilerin taranması,
• Kürtaj, düşük ve ölü doğumların engellenmesi,
• Erken doğumun önceden anlaşılması ve erken doğumun önlenmesi,
• Çoklu gebeliklerde ortaya çıkabilecek olası problemlerin teşhisi,
• Gebeliklerin takibini yönetmek açısından çok önemlidir.

 

Prof. Dr. Zehra Neşe Kavak

Kadın Hastalıkları, Doğum ve
Perinatoloji (Riskli Gebelik) Uzmanı