Osteoporoz

osteoporoz

Osteoporoz Nedir ?
 
Osteoporoz, kemiğin azalması ve yapısının değişmesiyle kolay kırılabilir hale gelmesidir.Halk arasında “kemik erimesi” olarak bilinir.
Doğal olarak kemik erimesi, yaşa bağlı bir sorun olarak ortaya çıkar. Yaşlılık dönemine hazırlıklı olmak, bu dönemde karşılaşılabilecek bütün sağlık sorunlarının ve tabii bunlar arasında yer alan kemik erimesinin de en az olumsuzlukla atlatılmasını sağlar. Bu da sadece sorunlarla karşılaşıldığında değil, yaşamın her evresinde doğru tercihler yapabilmekle mümkündür.
Düşük kemik kütlesi ve kırık riskinde artış ile karakterizedir. Avrupa birliğinde her 30 saniyede bir kişi osteoporoza bağlı kalça kırığı nedeni ile hayatını kaybediyor 
Osteoporoz, kırıklara neden olmadığı sürece “sessiz” seyreden bir hastalıktır. Bu nedenle sessiz hırsız olarak adlandırılır. 
Yaşlı nüfusun giderek arttığı günümüzde Osteoporoz nedeniyle meydana gelen kırıklar sakatlıklara  ve ölümlere yol açan ciddi bir halk sağlığı problemi haline gelmiştir.
 
Güçlü bir kemik yapısına sahip olmak için yapılacak doğru tercihlerin başında beslenme gelir.
Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşlı nüfusun artışıyla, geçmişte dikkat çekmeyen osteoporoz giderek daha çok kişiyi etkilemiş ve yol açtığı kırıklar nedeniyle hayat kalitesini bozar.
 
Osteoporoz Nasıl Gelişir ?
 
Bütün organlar gibi kemiklerin yapısı ve işlevselliği de doğru beslenmeyle ilgilidir. Osteoporoz da doğru beslenmedeki sapmaların ortaya koyduğu bir sonuçtur. Bunu, ırk, yaş, cinsiyet, çeşitli hastalıklar, ilaç kullanımı, sigara alkol alışkanlığı gibi etkenler tetikler. 
  • Kemik sürekli yapılıp yıkılarak kendini yenileyen, iyileştiren bir organdır. 
  • Gençken kemik yapım ve yıkımı eşitken, yaşlandıkça yıkım yapımdan daha fazla olur ve kemik kitlesi azalır.
  • Kadınlarda östrojen hormonu kemik yıkımını önlediğinden, menopoz sonrası bu hormon azaldığında kemik yıkımı artar.
  • Çocukluk ve genç erişkinlikte yeterli kalsiyum alınmaz, güneş ışınlarına yeterince maruz kalınmazsa kemik kitlesi az olur. 
  • Osteoporoz oluşumunda kalıtım da önemlidir. 
Menopozun Etkisi Nedir?
 
Osteoporozun kadınlar açısından farklı etkisi menopozla ortaya çıkar. Menopozun vücut dengesindeki değişimine paralel olarak kemik erimesi görülür.
Ancak, menopoz dönemindeki kemik erimesi aynı ölçüde sürmez. Vücut bu olayda da kendini yenileyerek denge oluşturur.
Bu süreçte ve öncesindeki bazı önlem ve tedaviler de osteoporozu etkiler
 
Menopoz-osteoporoz ilişkisine ait verilere göre: 
  • Kemik kaybı menopozun ilk 5 yılında en fazla düzeyde görülür.
  • Sonraki yıllarda kemik erimesi azalarak devam eder. 
Osteoporoz riski bazı etkenlere bağlı olarak artabilir.
  • Ameliyatla yumurtalıkları alınanlarda,
  • Hormon tedavisi almayan genç kadınlarda,
  • Menopoza erken giren,
kişilerde osteoporoz riski yüksektir.
 
Osteoporozun Ne Zararı Var?
 
Kemik erimesi, hastalığın tanımında belirtildiği gibi kemiklerin direncini azaltır. Buna bağlı olarak:
 
  • Kemik erimesi kemikleri kolay kırılabilir yapar.
  • Kalçanın veya omurların kolaylıkla kırılmasına zemin hazırlar.
  • Boyun kısalmasına,
  • Kamburlaşmaya,
  • Sırt ağrılarına,
  • Göğüs kafesinin şekil değişikliğine,
  • Göğüs hacminin daralmasına neden olur.
  • Küçülmüş göğüs kafesi kalp ve akciğerin normal çalışmasını engeller.
  • Kalça kırıkları ameliyat gerektirir ve kemiğin kaynaması da zordur.  
Bu süreçte hastanın yürüyememesi ,başkalarına bağımlı olmasına ve hareketsizlik sonucu kemik erimesinin daha da 
artmasına yol açar. Sakat kalabilir.
 
Osteoporozunuz Var mı?
 
Kemik erimesi olup olmadığı kolaylıkla belirlenebilir. Bunun için sırt üstü uzanılır ve vücut özel bir cihazla kontrolden geçirilir. Bu işlem 10-15 dakika sürer. Herhangi bir ağrı veya rahatsızlık hissedilmez. 
 
Osteoporozu Kolaylaştıran Faktörler
 
  • Kadınlarda düşük östrojen, 
  • Erkeklerde düşük testosteron hormonu,
  • Düşük vücut ağırlığı ve kısa boy,
  • Kalsiyum ve D vitamini eksikliği (güneş ışını görmeme),
  • Aşırı kafeinli içecekler, alkol ve sigara,
  • Hareketsiz yaşantı,
  • Bazı ilaçlar (kortizon, sara ilaçları),
  • Bazı hastalıklar (Böbrek, karaciğer,barsak, kemik iliği, romatizmal ve hormonal hastalıklar),
osteoporozu kolaylaştırıcı etki yaparlar.
 
Sigara ile Osteoporozun İlişkisi Nedir ?
 
  • Sağlık açısından sigarayı yaşamınıza sokmayın.
  • Sigara kemik yapan hücrelere toksiktir ve kemik erimesi yapar.
  • Osteoporoz sigara miktarı ve kullanım süresi ile orantılıdır.
  • Sigara (puro) içen kadınlarda menopoz daha erken olur.
 
Osteoporozu geciktirmek, azaltmak bazı hallerde durdurmak açısından egzersiz etkilidir. Fiziksel aktivite hem kemik kitlesini hem de kas gücünü arttırır. Hareketsiz veya yatağa bağımlı kişilerde kemik kitlesi ile beraber kas kitlesi de azalır. Bu bilgiler ışığında, her yaşta belli bir hareket içinde olmak sağlık açısından önemlidir. Ancak, bu hareketlilik, 50 yaş üstünde düzenli bir alışkanlık haline getirilmelidir.
Ne tür egzersizler yapılacağı konusunda da hekim tavsiyesi almak doğru olur. “Bende kemik erimesi var egzersiz yapayım” diye hareket etmek yanlış sonuçlar hatta tehlikeli sonuçlar verebilir.
 
Kalsiyumun Önemi Nedir?
 
Kemik yapısının güçlü olması kalsiyumla doğrudan ilgilidir. Vücudumuzun ihtiyacı olan kalsiyum yediğimiz gıdalarla karşılanabilir.
Gıdalarla bu ihtiyacın karşılanamadığı durumlarda ilaç olarak da alınabilir.
  • Süt ve süt ürünlerinde kalsiyum içeriği yüksektir.
  • Her gün belirli miktarlarda tüketilmelidirler. 
  • Yaşlılar iyi beslenemediğinde kalsiyum ilaç olarak  günde 1 – 1.5 gram olarak alınmalıdır. 
  • Ağızdan alınan kalsiyumun böbrek taşı  oluşumunda etkisi yoktur. 
D Vitamini Osteoporozda Önemli midir ?
 
  • Kalsiyumun bağırsaktan emilebilmesi için D Vitamini gereklidir.
  • Derimizde mevcut etkisiz D Vitamini, güneş ışınları ile etkili hale geçer.
  • Yeterince güneş görmeyenlerde D vitamini eksikliği olur ve kalsiyum bağırsaktan emilemez.
  • Bazı ülkelerde kadınlar vücutlarının her yerini örtmeleri sonucu ihtiyaçları olan güneş ışığından mahrum kalırlar; bu durum çok erken yaşlarda kemik erimesine ve ağrılarına yol açar. 
Yaşlıların evden çıkmamaları sonucu güneşten yoksun kalmaları osteoporozu daha da kolaylaştırır.
 
Osteoporoz Sadece Kadınların Hastalığı mıdır ?
 
Kemik erimesi sadece kadınlar görülen bir sağlık sorunu değildir. Erkeklerde de görülebilir. Yaşlılığa bağlı olarak görülebileceği gibi bazı hastalıkların sonucu olarak da ortaya çıkabilir. Erkeklik hormonu kemikleri erimeye karşı korur. Ancak buna rağmen 60 yaş altındaki erkeklerin % 10’unda osteoporoz vardır. 65 yaş sonrasında ise risk kadınlardaki kadardır.
 
Osteoporoz tanısı konanlarda tedavi ile kemikler normale dönebilir mi ?
 
Osteoporotik kemikler, genellikle mevcut tedavilerle tam normale dönemeyebilir, fakat kaçınılmaz olan kemik kaybı tedavi ile durdurulabilir.
Hatta bazen bir miktar kemik kitlesi artışı da sağlanabilir.
 
İleride Osteoporotik Olmamak İçin Ne Yapmalıyız ?
 
  • Çocukluktan itibaren kalsiyum açısından zengin diyet uygulanmalı.
  • Menopoz ve yaşlılıkta diyete ek olarak kalsiyum alınmalı.
  • Bitkisel proteinler tercih edilmeli.
  • Yürüyüş, merdiven çıkma gibi egzersizler yapılmalı.
  • Sağlığın izin verebileceği ağırlıkları taşımaktan kaçınılmamalı.
  • Güneşli günlerde, açık havada cildin güneş görmesi sağlanmalı. (Vücudun güneşten yararlanması, güneş altında saatlerce yatıp cildin yakılması değildir.) 
  • Sigara, alkol, kafeinli içecekler ve kemik yıkımını arttıran ilaçlardan kaçınmalı.
  • Kemik metabolizmasını etkileyen hastalıklar erken ve uygun tedavi edilmeli.
 
Günümüz koşullarında her bireyin kalsiyum ve Vitamin D takviyesine ihtiyacı vardır
Batı tarzı diyette kalsiyum miktarı (600mg/gün) zirve kemik kitlesini sağlayabilecek kemik kitlesini stabilize edebilecek düzeyde değildir.
Yapılan çalışmalar ihtiyacın önerilerin üzerinde olduğuna işaret etmektedir.
 
               Önerilen Günlük Kalsiyum Alımı
 
9 – 18 Yaş 1300 mg 
18 – 50 Yaş 1000 mg
51 – 70 Yaş  1200 mg
> 71 Yaş  1200 mg 
postmenapozal  1300 mg 
 
 
Haftada 3-4 gün 15 dakika yüz ve ellerin güneş ışınları ile temas etmesi yeterli D vitaminini sağlar.Yaşla birlikte D vitamini ihtiyacı artar.
Yetişkinlerde önerilen günlük D vitamini dozu: 800 IU’dir.
 
                Besinlerin Kalsiyum İçerikleri
1 bardak süt 250 mg
1 kase yoğurt    250 mg
50 gr sert peynir 300 mg
2 yemek kaşığı pişmiş ıspanak 120 mg
2 yemek kaşığı brokoli 47 mg
1 portakal 52 mg
1 bardak portakal suyu 300 mg
1 hamburger ekmeği 58 mg
 
Aklınızda Bulunsun
 
Süt ve güneş
Kemiklerin güçlü olması için kalsiyum gereklidir. Kalsiyumun emilimi de D vitamini sağlar. Kalsiyum için süt ve sütlü gıdalar, D vitamini için güneş ışığı almak yararlıdır.
  
Şekil bozukluğu
Kemik yoğunluğunun azalması vücudumuzda bulunan dikey konumdaki kemikleri küçültür. Bu da bacakta, omurgada, kaburgada şekil bozukluklarına neden olabilir.
 
Çağın hastalığı
Osteoporoza “çağın hastalığı” deniliyor. Çünkü, hastalık yaşla ortaya çıkıyor. Çağımızda insan ömrü uzadığı için kemik erimesi ciddi bir sorun oluyor.
  
Güneşin ölçüsü
Vücudun güneş ışınlarına olan ihtiyacı, bronzlaşma amaçlı güneşte kavrulma ile karıştırılmamalıdır. Güneşte yanmanın vücuda bir yararı yoktur.
 
Hormon dengesi
Hormon değişikliğine neden olan menopoz gibi dönemler ve bazı hastalıklar osteoporozu hızlandırır. 45 yaş sonrası kemik yoğunluğunun izlenmesi uygun olur.
 
Egzersiz

Hareket, yaşamın her döneminde yararlıdır. Yakın yerlere gitmek için yürümeyi ve 3’üncü, 4’üncü katlara asansör kullanmadan çıkmayı tercih ediniz.