Okul Döneminde de Sağlıklı Beslenme

    Sağlıklı ve dengeli beslenme herkes için özellikle de çocuklar için çok gereklidir. Çocukları yetişkinlerden ayıran en önemli özellik, devamlı bir büyüme ve gelişme içinde olmalarıdır.
    Hızlı büyüme ve gelişme nedeniyle okul çağındaki çocuk ve gençlerin pek çok besin öğesine olan gereksinimi yaşamın diğer dönemlerine oranla daha fazladır.  Bu dönemde iyi beslenme alışkanlığı kazanmak ve besin öğeleri yönünden zengin bir beslenme programı takip etmek çok önemlidir. Çünkü sağlıklı beslenme sağlıklı çocukluk sağlıklı çocukluk ise sağlıklı yetişkinlik demektir.
    Bu dönemde çocuklar yetersiz ve dengesiz beslenirse, hastalıklara karşı dirensiz olur; sık hastalanır, hastalığı ağır seyreder ve devamsızlık nedeni ile okul başarısı düşer. Okul başarısını artırmak, eğitim ve öğretimin kalitesini yükseltmek ve gelecek nesillerin daha güçlü ve sağlıklı olmalarını sağlamak için çocuklarımızın sağlıklı beslenmelerine önem verilmelidir. Ancak ülkemizde okul çağı çocuklarımız yetersiz ve dengesiz beslenmeye bağlı sağlık problemleri yaşamaktadır. Bu problemler ekonomik güçsüzlükten kaynaklandığı gibi bilgi eksikliğinden de kaynaklanmaktadır. Bu sorunlardan bazıları anemi, iyot yetersizliği, şişmanlık, zayıflık, raşitizm, diş çürükleri ve beslenmeye bağlı vitamin ve mineral yetersizlikleri, örgencilerin öğrenme kapasitesini ve algılama performansını, ileriki yaşlarda yaşam kalitesini ve üretkenliğini olumsuz etkilemektedir.

    Beslenme nedir?
    Karın doyurmak açlığı bastırmak ya da canının çektiği şeyleri yemek içmek midir? Hayır; Beslenme canlının en temel gereksinmelerinden birisidir ve yiyecekler ile sağlık arasında köprü oluşturmaktadır. Beslenmenin bilimsel anlamda tanımı ise; insanın büyümesi, gelişmesi,  sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan besin öğelerinin alımı, vücutta kullanılmasıdır.

    En önemli öğün: Kahvaltı
    Günün en önemli öğünü kahvaltıdır. Sabah kalktığımızda, kahvaltı yapmazsak beynin gereksinimi olan enerji karşılanmaz bu durum da yorgunluk, baş ağrısı, dikkat azlığı gibi sorunlar oluşur. Güne sağlıklı başlamak, yorgunluk duymamak, dersleri dikkatli bir şekilde dinlemek ve başarılı olmak için her gün sabah kahvaltısı yapılmalıdır. Kahvaltı yapılmamasına bağlı olarak oluşan olumsuz etkiler çocukları büyüklerden daha fazla etkilemektedir. Kısaca kahvaltı yapmama zihinsel fonksiyonları olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir. Kahvaltı için poğaça, açma, börek, simit, bal, tereyağ  gibi kalorisi yüksek besinleri sıklıkla tüketilmemelidir.

    Kahvaltı örnekleri:

    • 1 bardak meyve suyu (tercihen taze sıkılmış) + peynirli tost
    • 1 bardak süt, peynir, ballı ekmek, meyve
    • 1 bardak meyve suyu,  peynirli omlet, ekmek
    • 1 bardak süt, kek + meyve
    • Mercimek veya tarhana çorbası + ekmek, meyve
    • 1 bardak süt, bir yumurta, 5-6 adet zeytin, ekmek, meyve veya domates
    • 1 bardak süt tahin pekmez veya tahinli helva, ekmek, meyve


    Kahvaltıyı ihmal etme nedenleri arasında; çocuğun geç yatması, ailenin ilgisizliği, ailenin kahvaltı yapma alışkanlığının olmaması, evde yeterli besinin bulunmaması gibi nedenler olabilir. Oysa hiçbir neden kahvaltı yapmaya engel olmamalıdır.

    Okul döneminde beslenme
    Tam gün okula giden çocuklarda okulda yemek çıkmıyorsa kantinden alacakları fast food tarzı besinler yerine ailelerin evden hazırlayacağı sandviçler tercih edilebilir ya da okul yönetimi kantinde daha sağlıklı ürünlerin (peynirli veya etli sandviçler, ayran, süt, meyve suyu, meyve ve süt vb.) satışı sağlanabilir.
    Okul yarım gün ise ilköğretim çocukları yanlarında götürdükleri beslenme çantası ile beslenmeleri sağlanmalıdır. Beslenme çantası için hem kolay taşınır hem de besin değeri yüksek yiyecekler seçilmelidir. Beslenme çantalarına katkı maddeli  ve  bol  yağlı  hazır  yiyecekler  koymak  yerine  evde  hazırlayacağınız  yiyeceklerle  çocuğunuzun  okulda da  daha  sağlıklı  beslenmesini  sağlanabilir.
    Örneğin
    Peynirli, yumurtalı, tavuklu sandviç + meyve veya meyve suyu 
    Süt, az yağlı kek, kurabiye veya bisküvi, meyve
    Peynirli tost veya az yağlı peynirli börek, ayran, meyve
    Cevizli ekmek + meyve veya meyve suyu

    Yetersiz beslenme çantası ne gibi sorunlara yol açar?
    Yeterli beslenme; genellikle vücudun yaşam ve çalışmasını sürdürebilmesi için gerekli enerjinin sağlanmasıdır. Karbonhidrat (CHO) yağ ve proteinler vücuda enerji sağlayan besin öğeleridir. Dengeli beslenme ise enerjinin yanı sıra tüm besin öğelerinin gereksinim duyulduğu kadar alınmasıdır.
    Bazı besinler örneğin; yağ, şeker, nişasta tüketildiğinde enerji gereksinimi karşılanmasına rağmen; protein vitamin ve minerallerin yetersizlikleri sonucu büyüme gelişme ve sağlık bozuklukları görülür. Gereğinden çok besin tüketmek; vücutta yağ kütlesinin istenilen fazla olmasına yol açar; bu durumda sağlık sorunlarına neden olduğundan dengesiz beslenme olur.
    Kötü beslenme (malnütrisyon) veya düşük kilolu olmak büyüme ve gelişime geriliği enerji eksikliği çalışma ve okul başarısında azalma, mutsuzluk, tekrarlayan ve uzun süren enfeksiyon hastalıkları ile dengesiz beslenmeye bağlı şişmanlık, kalp damar, şeker hastalığı gibi sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Bu nedenle okul başarısını artırmak, sınıf tekrarlamasını ortadan kaldırarak eğitim ve öğretim maliyetini düşürmek ve gelecek nesillerin daha güçlü ve sağlıklı olmalarına temel hazırlamak için çocukların beslenmesine önem verilmelidir.
     
    Atıştırmalık besinler
    Atıştırma tipi dediğimiz besinler; bisküvi, kraker, cips, şekerlemeler, çikolata, gofret, hazır meyve suları, gazoz ve kolalı içecekleri çocuklarımızın çok sıklıkla tüketmemesinde yarar vardır. Zengin yağ ve şeker içeriğinden dolayı kolayca doygunluk hissi veren bu besinler sağlık için gerekli pek çok vitamin ve mineral yönünden yetersiz; çoğu sadece yağ, tuz ve enerji yönünden zengindir. Dengeli bir beslenme ile zaman zaman fazla olmamak kaydıyla bu tip yiyecekler de yer alabilir. Çünkü beslenmenin psikolojik ve sosyal yönü de vardır. Bu tür yiyecekler tüketilirse bir sonraki öğünde daha az yağlı ve şekerli yiyecek ve içecekler tüketilerek dengeli bir beslenme sağlanabilir.
     
    FastFood’a dikkat
    Ayak üstü yemek yeme veya hızlı hazır yiyecekler tüketilmesi olarak da bilinen fastfood; hamburger, kola, patates kızartması şeklinde  ise A ve C vitaminleri, kalsiyum ve posa alımı yetersiz yağ ve tuz tüketimi fazladır. Bu tür besinlerin de çok fazla tüketilmemesinde yarar vardır.

    Dyt. Sabiha Keskin
    MÜTFV Academic Hospital & Özel Tıp Merkezi
    Beslenme ve Diyetetik Uzmanı

    Uzmanına Sorun Görüş ve Öneriler Uzmanına Sorun
    ISO 9001:2008
    Anasayfa | Gizlilik Bildirimi | Telif Hakkı ve Fikri Mülkiyet | İletişim |