Bebek sahibi olmaya karar verdiğinizde dikkat etmeniz gerekenler

Çocuk sahibi olmak, erkek ve kadının birlikte aldıkları hayatlarındaki en önemli karardır. Bu kararı aldıktan sonra amaç; sağlıklı bir hamilelik ve sağlıklı miadında bir bebektir. Hamilelik öncesi danışma ve muayene hem anne hem de bebek için gebeliğe bağlı komplikasyonların azaltılması için gereklidir. Hamilelik öncesinde gebe kalmayı ve gebeliği etkileyecek sağlık konuları hakkında kadın ve erkek bilgilenmelidir.  Kadın ve erkek gebeliğe aktif olarak hazırlanmalı, olabildiğince sağlıklı olmalıdır.  Genetik mutasyonlu bebek riski artmış olan aileler belirlenmeli, bilinçlendirmek için yeterli bilgi verilmelidir.
Anne adaylarının, çiftlerin hamilelik için korunmayı bırakacakları tarihten iki ay önce kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmaları uygundur. Anne adayı çevreden gelecek zararlar konusunda uyarılmalıdır. Evde veya çalıştığı işyerindeki potansiyel zararlılar değerlendirilmelidir. İşyerinde hamilelik için zararlı olabilecek kimyasallar belirlenmelidir.
Ev hayvanları veya varsa çiftlik hayvanları, kullanılan kimyasallar hamilelik için tehlikeli olabilir. Hamilelikte toksoplazmozisten korunmak için bahçeyle uğraştıktan, toprakla temastan sonra eller yıkanmalıdır. Çiğ et tutulduktan sonra eller yıkanmadan ağza ve göze temas edilmemelidir. Eğer evde kedi varsa atıklarından uzak durmak önemlidir. Eve girerken ayakkabılar çıkartılmalı, evin içinde ayakkabıyla dolaşılmamalıdır.
Diyet
Sağlıklı bir kadının normal diyetinde 5 porsiyon sebze ve meyve olmalıdır. 1 litre süte denk gelecek ölçüde kalsiyum ihtiyacı karşılanmalıdır.  Toksoplazma, listerya, brusella tehlikelerinden dolayı bayanlar şu yiyeceklerden uzak durmalıdır:

• Pişmemiş et (çiğköfte, çiğ sucuk, salam, sosis), az pişmiş yumurta, çiğ balık (suşi)
• Pastörize, sterilize edilmemiş süt.
• Yumuşak peynirler, pastörize edilmemiş sütten yapılan peynirler (köy peyniri, taze peynir; Camembert, Rokfor, Brie)
• Yıkanmamış sebze ve meyveler

Vejetaryenlerde çeşitli nutrisyonel eksiklikler olabileceğinden diyetisyene başvurmaları önerilir.
D vitamini eksikliği hamilelik ve bebekte sağlık problemlerine yol açabileceğinden D vitamini depolarının yeterli olması sağlanmalıdır. Güneşin az olduğu kış aylarında günlük 400 IU D vitamini almak gereklidir. Günde 15-20 dakika güneşlenmek (kollar ve yüzden de alınabilir) yeterli D vitamini sağlar.
Kafein hamilelik esnasında bebekte gelişme geriliğine neden olacağından kahve tüketilmesi uygun değildir. Kafein damarlarda daralmaya neden olur. Fazla kafein tüketimi düşük nedeni de olabilir. Aynı zamanda kafein içeren kolalı içecekler ve çaydan da uzak durmak gerekir. Günlük 3 fincan kahvenin üzerinde kafein alınmamalıdır.
 
Folik Asit kullanımı
Hamilelik öncesi 400 mcg/gün folik asit başlanması ve 3 aylık gebelik süresince kullanılması nöral tüp defekti (bebeğin bel kemiğinde açıklık) riskini azaltmak için gereklidir. Hamilelikten 1 ay kadar önce başlamak uygundur. Daha önce nöral tüp defektli doğum yapanlar, karaciğer hastalığı olanlar, çölyak hastalığı gibi malabsorbsiyonu olanlar, yakın akrabalarında nöral tüp defekti öyküsü olanlar, anti epileptik ilaç kullananlar, diyaliz hastaları, diyabet hastaları, orak hücreli anemi ve Akdeniz anemili bayanlar her gün 5 mg. folik asit almalıdır.
 
Obezite
Obezite hamilelikte önemli bir sorundur. Sağlıklı bir ağırlık nöral tüp defekti, erken doğum, gebelik diyabeti, sezaryenle doğum, hipertansiyon ve tromboembolik komplikasyon riskini azaltır. Obez olan kadınlarda kilo vermek hamile kalma olasılığını da arttırır.
 
Hamilelikte egzersiz
Düzenli egzersiz yapan kadınlar egzersizlerine devam etmelidir. Yapmayanlar ise düzenli ve hafif bir egzersiz programına başlamalıdır. Yoga, kondüsyon bisikleti, yüzme ve yürüme uygun egzersizlerdir. Basketbol, voleybol gibi mücadele sporları, scuba dalış yapmak uygun değildir. İlk 3 aylık gebelikte aşırı ateş yükselmesine sebep olan ağır egzersizler sakıncalıdır. Aynı zamanda saunadan da uzak durmak uygundur.
 
Sigara kullanımı
Sigara içmek hamilelikte birçok kötü etkilere yol açar. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

• İntrauterin gelişme geriliği
• Düşük yapma
• Prematür doğum
• Plasentanın erken ayrılması, plasenta yetmezliği

Alkol kullanımı
Hamilelikte alkol kullanımı fetal alkol sendromuna yol açar. Bu sendromda gelişme geriliği, zeka geriliği, yüz anormallikleri ve davranış bozuklukları gibi önemli sonuçlar vardır. Hamilelikte alkol kullanımının tespit edilmiş güvenli bir seviyesi yoktur. Ama eğer hamile kadın alkol almak istiyorsa hamileliğin 3. ayından sonra haftada en fazla iki gün 1 kadeh şarap almasının sakıncası görülmemiştir.
 
Birçok kronik hastalıklar ve tedavileri fetusun sağlığını ve gelişimini etkiler. Aynı zamanda gebelik ve doğum annedeki daha önceki hastalığın kötüleşmesine yol açabilir. Hamilelik öncesi bu riskler anne adayıyla tartışılmalı ve gebelik için tekrar düşünmesi sağlanmalıdır. Eğer gebeliğe karar verilirse sağlık durumlarının en iyi düzeye yükseltilmesi, hastalıkların kontrolünün ve tedavisinin sağlanması uygundur.
 
Hamilelik öncesi danışma için gelen kadınlarda şunlar yapılmalıdır:

• Diyabet değerlendirmesi. Diyabetin iyi kontrolü doğum defektlerinin 3 misli azalmasını sağlar.
• Hipotiroidizm değerlendirmesi. Hipotiroidide erken tedavi çocukların sağlıklı nörolojik gelişimini temin eder.
• HIV taraması ve tedavisi.
• Neisseria gonorrhea ve chlamydia trachomatis taraması.
• Kızamıkçık değerlendirmesi. Eğer kızamıkçık geçirmemişse kızamıkçık aşısı yapılması. Aşı yapıldıktan sonra 1 ay içinde hamile kalmamak gerekir.
• Risk altında olan kadınlarda Hepatit B aşısı yapılması
• Servikal PAP smear testi yapılması.
• Anne adayı anemi (kansızlık) açısından değerlendirilmelidir. Thalassemia  (Akdeniz Anemisi ) araştırılmalıdır.
• Hamileliğe yakın dönemde ve hamilelik esnasında günlük 10.000 IU üzerinde A vitamini alınması teratojenik (sakatlık yapıcı) etkisi nedeniyle sakıncalıdır. Akne tedavisi için kullanılan Roaccutane (isotretionin) hamilelikten 1 ay önce kesilmelidir.
• Hamilelik esnasında mümkün olduğu kadar ilaç kullanmamak gerekir. Bitkisel preparatların alınması hamilelikte kullanımı ile ilgili az miktarda istatistiksel bilgi olduğu için uygun değildir.
• Anne adayları yaşa bağlı riskler konusunda bilgilendirilmelidir. Yaşla birlikte kromozom anomalisi riskinin arttığı, düşük riskinin arttığı ve hamile kalma olasılığının azaldığı bildirilmelidir. Genetik hastalık aile hikayesi olanlara veya daha önce kalıtsal hastalıklı çocuğu olanlara genetik danışma verilmelidir.

 
Uzm. Dr. Ertan Özen
MÜTFV Academic Hospital
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı